Wat is contextuele benadering?

Contextuele benadering biedt een methodiek waardoor een preventieve én herstellende manier van werken in individuele, familie-, gezins- en werkrelaties mogelijk is, omdat het rekening houdt met afkomst én toekomst.

De methode heet daarom ook intergenerationeel en is ontwikkeld door psychiater Prof. dr.I.Boszormenyi-Nagy (1920-2007). Hij heeft zijn methode systematisch uitgesponnen tot een benadering, die op allerlei manieren toepasbaar blijkt te zijn in de hulpverlening, psychologie, psychiatrie, maatschappelijk werk, pastoraat, bedrijfsleven en onderwijs.

Grondlegger
Ivan Boszormenyi-Nagy werd in 1920 in Boedapest geboren en stamt uit een familie die generaties lang functies bekleedde in de rechtelijke macht. Hij groeide op in een samenleving die werd gekenmerkt door de nauwe banden die er bestaan in de traditionele grootfamilies. Nagy studeerde medicijnen aan de universiteit van Boedapest en wilde psychiater worden, omdat hij zich wilde inzetten voor onderzoek en behandeling van psychosen. In 1950 emigreerde hij naar Amerika. Dit feit en de relationele gevolgen daarvan (het afgesneden zijn van familie) heeft beslist bijgedragen aan zijn theorie. Want dat moet bij hem ook de vraag met wie hij verbonden is gebleven hebben opgeroepen.

De filosoof Martin Buber heeft met zijn begrip van de dialoog, dat het fundament vormt van alle menselijke relaties, grote invloed gehad op de ontwikkeling van het contextuele denken van Nagy. Dé grote geestelijke ontdekking van Bubers leven is de herontdekking van de joodse traditie, dat wil zeggen hoe daarin over menselijke verhoudingen wordt gedacht. Buber vindt in het chassidisme dat ieder mens actief kan bijdragen aan rechtvaardige verhoudingen tussen mensen. Volgens Buber is voor een werkelijke dialoog de relatie onmisbaar met het individuele zelf.

Wanneer er breuken zijn ontstaan in familierelaties vindt Nagy het dan ook van het grootste belang de dialoog weer op gang te brengen. Hij legt de nadruk op het opsporen van hulpbronnen binnen familierelaties. Uitgangspunt is dus dat de werkelijkheid van mensen relationeel en intergenerationeel is.

Samenvatting gedachtegoed
De mens is een sociaal wezen. Ieder mens is verweven in een netwerk van relaties, waarvan het geven en ontvangen van passende zorg het dynamisch kenmerk vormt. Dit omvat zowel de huidige relaties, als die uit het verleden en de toekomst. Onderscheiden worden: de primaire context (directe familieleden, thuis), de secundaire context (zoals werk, collega’s, school) en de tertiaire context (zoals vrije tijd, clubs, kerk).

Contextueel werken houdt in dat wordt gezocht hoe gestagneerde relaties weer aan betrouwbaarheid kunnen winnen, rekening houdend met de trouw, loyaliteit, (die overigens onzichtbaar kan zijn voor anderen) van mensen aan hun gezin van herkomst.

Meerzijdige partijdigheid is de grondhouding van de contextuele werker. Het betekent dat men wisselend partijdig is met alle leden van de context, of deze nu overleden zijn of nog leven, aanwezig of afwezig zijn, of zelfs nog geboren moeten worden.

De vier dimensies
Nagy ordent de relationele werkelijkheid van ieder mens in 4 dimensies:
  1. Feiten: erfelijkheid, lichamelijke eigenschappen, gebeurtenissen in het leven van de persoon zoals echtscheiding, adoptie, oorlog, werkloosheid, enz. Deze feiten beïnvloeden iemands leven.
  2. Psychologie: wat zich in het individu afspeelt aan behoeften, gevoelens, gedachten, fantasieën en motivaties. Hoe hebben deze mensen die feiten en gebeurtenissen uit hun leven verwerkt?
  3.  Interacties (systeem): de patronen van waarneembaar gedrag en communicatie tussen personen: gezinsstructuren, systeemregels, feedbackmechanismen, zondebokmechanismen enz.
  4. Relationele ethiek (contextueel): de rechtvaardigheid van de relatie, het relationele evenwicht, de balans van geven en nemen.
Op deze dimensies berusten zijn theorie en therapie. De vierde dimensie doortrekt de andere dimensies en vormt het eigene van de contextuele benadering.
 
In zijn zoektocht naar het omschrijven van “ het helende moment” is Nagy begonnen aan het onderzoeken, beschrijven van een 5e dimensie, de ontische. Hier wordt door alle opleidingsinstituten over de hele wereld verder over nagedacht.